Genetische manipulatie, ook wel genetische modificatie, moderne biotechnologie of gentechnologie (gen-tech) genoemd, is het veranderen van de erfelijke eigenschappen van een levend organisme. Hierdoor krijgt dit organisme en zijn nakomelingen nieuwe kenmerken. Het is dan een transgeen genetisch gemodificeerd organisme (ggo). Met genetische manipulatie wil men proberen de kwaliteit van gewassen te verbeteren en kosten besparen bij de productie van voedingsmiddelen. De genetische aanpassing van de op dit moment mondiaal grootschalig geteelde ggo-gewassen - soja, mais, koolzaad - behelst herbicide-resistentie.
Dwz.: het gewas is bestand gemaakt tegen een onkruidbestrijdingsmiddel. De meeste ggo-gewassen die nu aangemeld zijn en op een vergunning wachten zijn herbicide-resistent. Een ander belangrijk gedeelte van de gewassen is insecten-resistent gemaakt met behulp van een gen uit een bacterie. Dit gen zorgt ervoor dat de gemanipuleerde plant een insectengif aanmaakt dat bedoelt is om een bepaald plaaginsecten te doden. Deze genetische ingrepen zijn bedoelt om problemen in de monoculturen van de industriële landbouw op te lossen.
Steeds meer
In veel voedingsproducten worden genetisch gemanipuleerde grondstoffen toegepast. Het gaat om samengestelde producten die genetisch gemanipuleerde soja en/of maïsingrediënten zouden kunnen bevatten. Het gaat om producten als brood, broodbeleg (hagelslag), chocolade, pizzadeeg, koek, beschuit, soepen, sojaproducten (tofu) en andere vleesvervangers, drop, vleeswaren, sauzen, margarine en frituurvet, koek, beschuit, melkproducten en melkvervangers, zoals toetjes en plantaardige koffiemelk, aardappelkroketten, gebak, sauzen, aroma's, meel en meelproducten, conserven (groente) en kant-en-klaarmaaltijden. Het geïmporteerde veevoer (soja en maïseiwitten) voor koeien, varkens en kippen kan genetisch gemanipuleerd zijn, de soja voor de helft, de maïs ongeveer voor 30%.
Etiketteringsrichtlijnen
Volgens de Europese etiketteringrichtlijnen moet op de verpakking van een genetisch gemodificeerd product alleen worden vermeld dat het product 'genetisch gemodificeerd' is als de genetisch gemanipuleerde ingrediënten in het eindproduct te meten zijn en als deze ingrediënten meer dan 1 procent van het product omvatten. Dit is bijvoorbeeld het geval als er soja- of maïseiwit of sojalecithine inzit. Maar deze etiketteringregels garanderen niet dat producten met ingrediënten van genetisch gemanipuleerde planten of andere organismen herkenbaar zijn.
Door de grootschalige teelt, oogst en transport kunnen 'gewone' sojabonen en maïskorrels vermengd worden met genetisch gemanipuleerde soja en maïs. Maïs- en sojaolie kunnen afkomstig zijn van genetisch gemanipuleerde soja of maïs zonder dat dit met de gangbare methoden is te meten. Dat er zo weinig producten te vinden zijn die de vermelding' genetisch gemodificeerd' dragen, komt in eerste instantie omdat de voedselfabrikanten gentech grondstoffen vervangen door niet-gemanipuleerde ingrediënten. Genetische manipulatie van voedingsmiddelen is zo omstreden dat producenten hun productimago vrezen te beschadigen met etikettering van een genetisch veranderd ingrediënt. Risico's van genetische manipulatie De meest directe bedreiging voor de landbouw is de onstuitbare resistentieontwikkeling van ziekten en plagen tegen bestrijdingsmiddelen.
Gentech gewassen zijn geen antwoord op deze ontwikkeling, maar leiden integendeel tot een versnelling hiervan. Herbicide-resistente gewassen garanderen een blijvend gebruik van bestrijdingsmiddelen in plaats van dat er meer milieuvriendelijke methoden ontwikkeld worden. Dit druist lijnrecht in tegen het overheidsbeleid om het bestrijdingsmiddelengebruik te verminderen. Genetisch gemanipuleerde gewassen kunnen kruisen met natuurlijke planten en landbouwgewassen. Dit is een bedreiging voor de biodiversiteit van de natuurlijke flora en bedreigt de biologische landbouw die gentech vrij wil blijven. Voor deze genetische invasie heeft de wetgever nog geen oplossing bedacht. Er zijn nog geen duidelijke criteria en transparante procedures voor de veiligheidsbeoordeling van genetisch gemanipuleerde voeding. Wel is duidelijk dat er risico's bestaan voor de volksgezondheid. Door de antibioticaresistentie die is ingebracht in gentech gewassen als marker-gen om een geslaagde manipulatie aan te tonen, kunnen ziekteverwekkers resistent worden tegen medicijnen.
Allergische reacties bij mensen kunnen onvoldoende worden uitgesloten omdat gemanipuleerde gewassen nieuwe, onbekende eiwitten aanmaken. Dit is de aanleiding geweest voor meerdere landen om moratoria op de teelt of import van gen-tech gewassen in te stellen. Daarnaast schiet de bescherming van consumenten tegen resten onkruidbestrijdingsmiddelen in herbicidenresistente gewassen tekort.
Boeren afhankelijk
Duizenden jaren hebben boeren en boerinnen zelf zaad opgeslagen en geselecteerd voor hergebruik. De leveranciers van de gemanipuleerde zaden maken hieraan een eind door een verbod op het hergebruik van gentech gewassen. Dit kan omdat het mogelijk is gemanipuleerde zaden te patenteren. Zaden moeten elk jaar opnieuw gekocht worden. In geval van herbicide-resistente gewassen ook het bijhorende bestrijdingsmiddel. Voor kleine boeren onbetaalbaar. Boeren worden zo steeds afhankelijker van grote bedrijven die de transgene zaden (en soms de bestrijdingsmiddelen) leveren. Dit is een ongewenste ontwikkeling, die ingaat tegen het zelfbeschikkingsrecht van producent (boer) en consument.
Al jaren probeert de mens de natuur naar haar hand te zetten, ook in de landbouw middels veredeling. Met genetische manipulatie worden verschillende soorten organismen gekruist die dat van nature nooit zouden kunnen. Planten met bacteriën, dieren met menselijke eigenschappen. De claim dat gentechnologie de honger in de wereld kan uitbannen is niet waar. Honger is het gevolg van slechte voedselverdeling en beperkte toegang tot productiemiddelen zoals landbouwgrond en zaden voor kleine boeren, niet van te weinig voedsel. Het recht op een eigen lokale voedselvoorziening is de beste remedie tegen honger. Betere distributie, stabiliteit en rechtvaardigheid zijn een betere oplossing voor armoede en het wereldvoedselprobleem. Op dit moment groeit de wereldvoedselproductie harder dan de wereldbevolking en de grootste groei in voedselproductie vindt plaats in Azië, waar ook de meeste arme mensen wonen. Gentechnologie levert ook geen voedzamer en gezonder voedsel op. Gezonde eetgewoonten zijn veel belangrijker dan enkele productverbeteringen. Bovendien is onbekend wat de langetermijneffecten zijn van gentech voeding.
Gentech is ook niet goed voor een schoner milieu. Uit onderzoek blijkt dat gentech landbouw ook kan leiden tot meer gebruik van bestrijdingsmiddelen. Investeren in biologische landbouw is milieuvriendelijker en winstgevender. Met name de grote, groeiende Duitse en Engelse consumentenmarkten voor biologische producten bieden afzetkansen aan de Nederlandse biologische landbouw.
Genetisch gemanipuleerd voedsel is gevaarlijk
De biologische landbouw gaat uit van het versterken van natuurlijke processen, terwijl genetische manipulatie juist verdere verstoring betekent in natuurlijke processen en ecologische systemen. Biologische producten zijn vrij van gentech. Ze zijn te herkennen aan het EKO-keurmerk. De wens van de biologische landbouw om vrij te blijven van gentech wordt gesteund door de Nederlandse en Europese overheid.
